Łuk triumfalny w Warszawie? Głos wołającego na... Rozdrożu

Łuk triumfalny w Warszawie? Głos wołającego na... Rozdrożu

Projekt przebudowy Placu na Rozdrożu
Projekt przebudowy Placu na Rozdrożu / Źródło: Grupa 5 Architekci
Po wieloletnich dyskusjach i sporach w ostatnich dniach nastąpiło niezwykle budujące wydarzenie. Na wspólnej konferencji władza centralna reprezentowana przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego prof. Piotra Glińskiego wraz z władzą samorządową reprezentowaną przez zastępcę prezydenta Warszawy p. Michała Olszewskiego ogłosili zgodnie konkurs na pomnik Bitwy Warszawskiej 1920 r.

Taka zgodność wszystkich stron politycznych, administracyjnych i konserwatorskich jest ewenementem, który bardzo cieszy. Miejsce – Plac Na Rozdrożu, w Alejach Ujazdowskich - jest szczególne i jak najbardziej trafne. Słusznie przypomina p. prezydent Michał Olszewski o znaczeniu, jakie Aleje Ujazdowskie mają dla upamiętnieniu odzyskania niepodległości, o pomnikach wielkich ojców tego sukcesu.

Zmarnowana szansa

Niestety czytając szczegółowe założenia konkursu, trudno oprzeć się wrażeniu, że mimo najlepszych chęci szansa na zrobienie czegoś wielkiego zostanie zmarnowana. Zacznijmy od historii, a konkretnie od układu urbanistycznego siatki ulic. Pierwotnie, przed powstaniem Trasy Łazienkowskiej, Warszawa mogła się w tym rejonie szczycić bardzo czytelnym, nowoczesnym układem placu gwieździstego i historycznej osi Stanisławowskiej. Takie założenia były oparte na rozwiązaniach francuskich, których najlepszym przykładem jest plac Charles-de-Gaulle’a (plac gwieździsty) w Paryżu.

Ten układ urbaniści zarówno przedwojenni, jak i powojenni zgodnie uznawali za cenny. Przykładowo powstająca w latach 50. socrealistyczna dzielnica MDM kontynuowała zręby królewskiej osi Stanisławowskiej powstałej pod koniec XVIII w. Niestety w latach 70 powstająca Trasa Łazienkowska mocno nadszarpnęła tę wielowiekową konsekwencję i czytelność urbanistyczną.

Plac, który placem nie jest

Skutki oddziaływania Trasy Łazienkowskiej są niestety przykre. Obecny Plac Na Rozdrożu pełni wyłącznie funkcje komunikacyjne. Trudno tu mówić o jakiejkolwiek przestrzeni miejskiej przyjaznej dla mieszkańców. Zapowiedzi nowych przejść dla pieszych i likwidacji przejść podziemnych nic tu nie poprawią. Co więcej, lokalizacja przyszłego Pomnika Bitwy Warszawskiej, czyli niecka, w której obecnie zlokalizowana jest fontanna, jest odcięta asfaltowym wyjazdem z trasy w stronę Mokotowa. Dodatkowo nieszczęście pogłębia fakt, że jest poniżej poziomu Alei Ujazdowskich i zgodnie z warunkami konkursu tak zostanie. Choćby zaprosić tu do konkursu najlepszych architektów i rzeźbiarzy, jakikolwiek pomnik tu powstanie będzie na uboczu, schowany w dołku i w krzakach.

Czy o takie upamiętnienie jednego z największych sukcesów Rzeczypospolitej nam chodzi?

Problem przestrzenny obecnego układu Placu na rozdrożu jest znany, czego najlepszym przykładem są wyniki rozstrzygniętego dokładnie 10 lat temu konkursu na Muzeum Historii Polski. Przypomnę, że założeniami konkursu było częściowe przekrycie Trasy Łazienkowskiej. Bardzo wiele prac zakładało modyfikację układu drogowego placu.

Przytoczę tu fragment naszej pracy konkursowej:

„Zakładamy radykalną przebudowę istniejącego Placu na Rozdrożu w taki sposób, aby nadać mu formę gwiaździstą nawiązująca charakterem do historycznych placów nanizanych na oś stanisławowską (Plac Zbawiciela, Plac Politechniki) oraz do innych placów śródmiejskich znajdujących się w pobliżu (Plac Unii Lubelskiej, Plac Trzech Krzyży). Rozwiązanie ruchu samochodowego w tym miejscu według zasady ronda poprawi bezpieczeństwo ruchu i ułatwi komunikację we wszystkich kierunkach. Poszerzony zjazd z Trasy Łazienkowskiej przy Parku Paderewskiego przejmie rolę zlikwidowanego „ślimaka” położonego obecnie na zwieńczeniu Alei Wyzwolenia. W miejscu „ślimaka” powstanie wolna przestrzeń umożliwiająca w przyszłości wzniesienie tu gmachów państwowych spinających we wspólną reprezentacyjną pierzeję obecne Ministerstwo Sprawiedliwości w Alejach Ujazdowskich z Ministerstwem Edukacji w Alei Szucha. Punkt przecięcia Osi Królewskiej z Osią Stanisławowską tworzy koliste rozejście się ulic wyznaczające przestrzeń środka. (…). Na powierzchni, w rozciągnięciu owalnej formy projektowanego Placu na Rozdrożu wzdłuż Alei Ujazdowskich, zaproponowano gazon z wizerunkami pędzących koni – uniwersalny symbol związany z historią Polski”.

Reasumując, proponowana lokalizacja pomnika Bitwy Warszawskiej jest bardzo słuszna, ale cały Plac na Rozdrożu to miejsce, które woła o szersze spojrzenie i twórcze podejście. Niestety warunki konkursu okrajające jego zakres do niecki, w której obecnie znajduje się fontanna, uniemożliwia rozwiązanie głównego problemu tej przestrzeni oraz nie rokuje na godne upamiętnienie Bitwy Warszawskiej 1920 r. Zasadnym byłoby rozdzielenie konkursu na dwa niezależne etapy. Pierwszy urbanistyczny, zakładający przebudowę układu drogowego, drugi architektoniczno-artystyczny na sam Pomnik Bitwy Warszawskiej.

Czytaj także:
Łuk triumfalny w Warszawie. Premier zapowiada, że „stanie w krótkim czasie”

Źródło: WPROST.pl / Adam Nieduszyński, Grupa 5 Architekci

Czytaj także

 3
  • Dlaczego stawiać następny niczym od innych różniący się od już stojących. Może wyjdźmy poza ramy i postawmy coś w stylu wrót na zachód jak w Saint Louis w USA wznoszących się ponad Missisipi tyle że dopasowanych wielkością do Wisły. Dobrze zaprojektowany byłby nowym symbolem stolicy po wyburzeniu obecnego symbolu poddaństwa czyli pałacu Stalina
    • Głos wołającego o ... rozum.
      • Nie podoba mi się orzeł jako przyrodzenie i w zwisie

        Czytaj także