Współczesny człowiek (Homo sapiens) pojawił się na Ziemi około 300 000 lat temu, ale szerszy rodzaj ludzki (Homo) zamieszkuje naszą planetę od około 2,5 do 3 milionów lat.
Pojawienie się rolnictwa jest uważane za jeden z największych przełomów w historii ludzkości. Przez tysiąclecia rolnictwo rozprzestrzeniało się z Mezopotamii coraz dalej w głąb Europy. Rolnicy zaczęli konkurować z łowcami-zbieraczami. Konsekwencje tamtych wydarzeń odczuwamy do dziś.
Dawni rolnicy mają wpływ dzisiejszych Europejczyków. Jesteśmy przez to niżsi
Naukowcy z University College Cork w Irlandii zbadali szkielety z epoki kamienia i porównali je z konsekwencjami rozwoju rolnictwa. Przeanalizowali dane bioarcheologiczne z okresu 15 000 lat, badając, jak zmieniał się wzrost, dieta i rozwój populacji pierwszych rolników w Europie. Opublikowane w czasopiśmie PNAS badanie ujawnia bezpośredni wpływ rolnictwa na ludzi.
Celem badania było sprawdzenie, czy wzrost populacji pierwszych rolników był związany ze zmianami we wzroście fizycznym i czy długofalowe zmiany przebiegały inaczej w Europie Północnej i Południowej.
Jak się okazuje, rolnicy rzeczywiście wykarmili więcej ludzi, i dzięki temu bardziej sie rozmnożyli, ale byli niższego wzrostu. Łowcy-zbieracze byli wyżsi. A to właśnie ówcześni rolnicy ukształtowali współczesnych Europejczyków.
Południe Europy bardziej stratne niż północ. Dieta kluczowym czynnikiem
Naukowcy przeanalizowali bardzo duży zbiór kości. Na tej podstawie ustalili szacunkowy wzrost ponad 3 tysięcy osób, wytrzymałość kości długich ponad 2100 osób, stabilne izotopy węgla i azotu u prawie 31 tysięcy osób oraz ponad 60 tysięcy datowań radiowęglowych.
Według szacunków, około 33 000 r. p.n.e. w Europie żyło zaledwie 1500 osób. Do 2000 r. p.n.e. populacja prehistorycznej Europy osiągnęła 8,2 miliona – dzięki rolnictwu. Jednocześnie jednak średni wzrost uległ zmniejszeniu. Wcześniejsze badania wykazały, że rolnicy z epoki kamienia byli średnio o 3,8 centymetra niżsi od łowców-zbieraczy.
Innymi słowy, ponieważ dostęp do pożywienia był bardziej niezawodny i przewidywalny, ludzie stali się liczniejsi, a nie wyżsi i nie silniejsi. Okazuje się, że bardziej na tym stracili ludzie z Europy Południowej, ponieważ w Europie Północnej dostęp do mięsa i produktów mlecznych był po prostu większy. Łatwiej było wprowadzić rolnictwo w cieplejszym klimacie.
Czytaj też:
Już nie silos. Rolnictwo w Polsce musi rozbić swoją bańkę – bo przepada Czytaj też:
Nadciąga potężna zmiana. Likwidacja dopłat dla rolników na emeryturze