Fundacja rodzinna to instytucja prawna wprowadzona do polskiego porządku prawnego ustawą z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej. To osoba prawna tworzona w celu gromadzenia majątku, jego zarządzania oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów (najczęściej członków rodziny fundatora). Głównym celem fundacji rodzinnej jest zapewnienie sukcesji majątku oraz jego ochrony przed podziałem, a także kontynuacja działalności gospodarczej zgodnie z wolą fundatora.
Fundator (osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych) wnosi do fundacji określony majątek i ustala w statucie zasady jej funkcjonowania, w tym sposób zarządzania oraz krąg beneficjentów. Beneficjentami mogą być zarówno osoby fizyczne (najczęściej członkowie rodziny), jak i organizacje pożytku publicznego. Fundacja rodzinna może wypłacać im świadczenia, np. pieniężne, rzeczowe lub polegające na pokrywaniu określonych kosztów.
Istotną cechą fundacji rodzinnej jest oddzielenie majątku prywatnego fundatora od majątku fundacji. Po wniesieniu składników majątkowych stają się one własnością fundacji, co sprzyja ich ochronie przed rozdrobnieniem (np. w wyniku dziedziczenia) oraz przed ryzykiem związanym z działalnością gospodarczą prowadzoną przez członków rodziny.
Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą, ale tylko w ograniczonym zakresie wskazanym w ustawie (np. zarządzanie mieniem, najem, inwestycje). Jej działalność ma przede wszystkim charakter zarządczy i inwestycyjny, a nie operacyjny.
W strukturze fundacji występują obowiązkowe organy, takie jak zarząd (prowadzący sprawy fundacji) oraz – w określonych przypadkach – rada nadzorcza i zgromadzenie beneficjentów. Kluczowym dokumentem jest statut, który określa m.in. zasady wypłat świadczeń, cele fundacji oraz sposób jej funkcjonowania.
Podsumowując, fundacja rodzinna stanowi narzędzie prawne służące długoterminowemu zarządzaniu majątkiem rodzinnym, zabezpieczeniu interesów kolejnych pokoleń oraz realizacji woli fundatora w sposób uporządkowany i trwały.