Dane stają się dziś najcenniejszym paliwem branży transportowej. Umożliwiają operatorom przewidywanie awarii, analizę ruchu miejskiego, optymalizację zużycia energii oraz automatyczne reagowanie na potencjalne zagrożenia. Transport publiczny przestaje być wyłącznie infrastrukturą i taborem – staje się cyfrowym organizmem zarządzanym przez inteligentne systemy IT.
– Europejski rynek zmierza w kierunku transportu opartego na danych. Nie mówimy już wyłącznie o pojazdach, lecz o połączonych systemach IT integrujących transport z miastami, regionami oraz innymi środkami mobilności – mówi Jiří Liberda, Managing Director Digital w Škoda Group.
Cyfryzacja będzie miała największy wpływ na przyszły rozwój transportu kolejowego i miejskiego w Europie, również na rynku polskim. Coraz większe znaczenie zyskują systemy zbierające i analizujące dane operacyjne pojazdów, rozwiązania autonomiczne oraz technologie wspierające bezpieczeństwo pasażerów i operatorów.
Pojazdy, które analizują, raportują i optymalizują koszty
Nowoczesne pojazdy Škoda Group są dziś częścią rozbudowanego ekosystemu danych. Tramwaje i pociągi wyposażone są w systemy telematyczne, czujniki oraz aplikacje serwerowe monitorujące w czasie rzeczywistym parametry techniczne pojazdów, zużycie energii, obciążenie systemów oraz gotowość operacyjną floty.
Zebrane dane trafiają do centralnych systemów zarządzania flotą, gdzie są automatycznie analizowane i raportowane operatorom transportowym. Dzięki temu operatorzy mogą monitorować efektywność pojazdów, identyfikować linie generujące największe opóźnienia, analizować wykorzystanie floty oraz przewidywać potrzeby serwisowe jeszcze przed wystąpieniem awarii.
– Rozwijamy technologie, które umożliwiają operatorom mierzenie KPI pojazdów, analizę wpływu środowiskowego, zużycia energii oraz gotowości operacyjnej. Pozwala to optymalizować koszty, rozkłady jazdy, wielkość flot oraz prędkości przejazdów – podkreśla Jiří Liberda.
W praktyce oznacza to całkowitą zmianę sposobu zarządzania systemami transportu publicznego. Operatorzy nie działają już wyłącznie reaktywnie, odpowiadając na awarie czy opóźnienia, ale mogą przewidywać potencjalne problemy i podejmować decyzje w oparciu o dane operacyjne. Systemy analizują częstotliwość hamowań, zużycie energii na konkretnych trasach czy przeciążenia infrastruktury w godzinach szczytu.
Cyfrowe zarządzanie flotą zwiększa również efektywność energetyczną transportu. Analizując styl jazdy, obłożenie pojazdów oraz warunki ruchu, operatorzy mogą ograniczać zużycie energii i lepiej planować funkcjonowanie całych sieci transportowych. Jednym z przykładów wdrażania tych technologii jest tramwaj T52 Prague – nowa generacja tramwajów miejskich Škoda Group, łącząca nowoczesny design, komfort pasażerów oraz rozwiązania poprawiające bezpieczeństwo i efektywność operacyjną. W czerwcu tramwaj zostanie zaprezentowany we Wrocławiu podczas specjalnego wydarzenia dla kluczowych klientów i partnerów Škoda Group z polskiego rynku.
Autonomia i bezpieczeństwo. Pojazdy, które „widzą” więcej
Jednym z najważniejszych kierunków rozwoju transportu jest dziś autonomia i automatyzacja pracy pojazdów. Škoda Group rozwija systemy wspierające motorniczych i maszynistów poprzez analizę otoczenia pojazdu w czasie rzeczywistym. Systemy antykolizyjne wykorzystują czujniki i kamery monitorujące przestrzeń przed pojazdem.
– Jeśli system wykryje obiekt przed tramwajem, ostrzega motorniczego. Jeżeli nie nastąpi reakcja, pojazd może automatycznie zahamować. Rozwiązanie to zwiększa bezpieczeństwo, a jednocześnie pomaga oszczędzać energię – wyjaśnia Liberda.
Rozwijane są również rozwiązania ATO (Automatic Train Operation), umożliwiające częściowo autonomiczne prowadzenie pociągów. W modelu GoA2 część procesu operacyjnego zarządzana jest automatycznie, choć maszynista nadal pozostaje w kabinie. Technologie te funkcjonują już m.in. na Łotwie.
– W projektach realizowanych obecnie przez Škoda Group automatyzacja może obniżyć zużycie energii nawet o około 15 procent – mówi Liberda.
W praktyce oznacza to nie tylko wyższą efektywność operacyjną, ale również realne oszczędności finansowe dla operatorów i miast.
Smart City zaczyna się od transportu publicznego
Wizja przyszłości transportu publicznego jest coraz silniej powiązana z koncepcją Smart Cities. Pojazdy transportu publicznego mają stać się częścią jednego inteligentnego systemu zarządzania miastem. Škoda Group rozwija rozwiązania, w których tramwaje i pociągi pełnią rolę mobilnych sensorów zbierających dane dotyczące ruchu, korków oraz potencjalnych zagrożeń.
– Zmierzamy w kierunku Smart Cities, które automatyzują cały ekosystem transportu publicznego. Pojazdy wyposażone w czujniki i kamery mogą analizować natężenie ruchu, identyfikować korki oraz raportować miejsca, w których najczęściej dochodzi do incydentów– podkreśla Managing Director Digital w Škoda Group.
Systemy bezpieczeństwa mogą automatycznie przesyłać dane do centralnych serwerów, identyfikując obszary podwyższonego ryzyka. W przyszłości technologie te mogą wspierać również policję, centra zarządzania ruchem oraz służby miejskie.
AI w transporcie publicznym
Sztuczna inteligencja już dziś odgrywa istotną rolę w rozwoju nowoczesnej mobilności. Škoda Group wykorzystuje AI zarówno do optymalizacji procesów wewnętrznych, jak i rozwoju systemów bezpieczeństwa pojazdów. Jednym z przykładów jest Vehicle Security – rozwiązanie wykorzystujące istniejące systemy kamer połączone z algorytmami sztucznej inteligencji.
– Dzięki AI i zaawansowanym algorytmom system może analizować zachowania wewnątrz pojazdu. Pozwala to skuteczniej przeciwdziałać wandalizmowi i zwiększać bezpieczeństwo pasażerów – mówi Liberda.
Co istotne, część tych technologii wdrażana jest już w nowoczesnych projektach Škoda Group, m.in. w Niemczech.
Cyberbezpieczeństwo nowym standardem kolei
Im bardziej cyfrowy staje się transport, tym większego znaczenia nabiera cyberbezpieczeństwo. Dzisiejsze systemy transportu publicznego to już nie tylko pojazdy, ale rozbudowane sieci danych i infrastruktury IT. Škoda Group rozwija swoje produkty zgodnie z europejskimi regulacjami, takimi jak NIS2 czy Cyber Resilience Act.
– Wszystkie produkty Škoda Group rozwijane są zgodnie z europejskimi regulacjami dotyczącymi cyberbezpieczeństwa. Dziś jest to absolutny fundament funkcjonowania nowoczesnych systemów transportowych – podkreśla ekspert.
Równolegle rozwijają się także regulacje dotyczące zarządzania danymi i wymiany danych pomiędzy operatorami, producentami oraz miastami.
Największe wyzwanie? Zaufanie pasażerów
Choć technologia rozwija się bardzo szybko, w pełni autonomiczny transport publiczny nadal wymaga spełnienia trzech kluczowych warunków: gotowości technologicznej, odpowiednich regulacji prawnych oraz akceptacji społecznej.
– Škoda Group już dziś jest gotowa produkować pojazdy o pełnych możliwościach autonomicznych. Jednak równie ważna jak technologia pozostaje akceptacja pasażerów. Każde rozwiązanie musi nie tylko zwiększać bezpieczeństwo, ale także być intuicyjne i łatwe w użytkowaniu – zaznacza Liberda.
To właśnie czynnik społeczny może okazać się największym wyzwaniem nadchodzących lat. Choć technologia dla systemów transportowych przyszłości już istnieje, ich sukces zależeć będzie od tego, czy pasażerowie będą gotowi zaufać autonomicznym rozwiązaniom.