Rada Ministrów przyjęła projekt wygaszający część przepisów obowiązującej od 2022 r. ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Dotychczasowy system, który tworzył odrębne regulacje dotyczące pobytu, pracy, świadczeń i edukacji dla uchodźców wojennych, ma zostać stopniowo wygaszony. Najważniejsze rozwiązania mają jednak nie zniknąć, lecz zostać przeniesione do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, tworząc jednolity model ochrony czasowej dla wszystkich obcokrajowców.
Ograniczenie pomocy
Projekt zakłada uchylenie przepisów specustawy, które ustanawiały osobny system prawny tylko dla obywateli Ukrainy, oraz regulacji, które już straciły ważność. Jednocześnie część mechanizmów zostanie zintegrowana z ustawą o ochronie cudzoziemców. Przeniesione mają zostać m.in. zasady dotyczące statusu PESEL UKR, który będzie potwierdzał legalny pobyt. Papierowe zaświadczenia mają zostać zastąpione elektroniczną kartą DIIA, a potwierdzanie danych ma być możliwe również w aplikacji mObywatel.
Projekt przewiduje przedłużenie legalności pobytu osób uciekających przed wojną oraz Ukraińców, których dokumenty były już przedłużane w związku z konfliktem. Będą oni mogli do 4 marca 2027 r. złożyć wniosek o uregulowanie pobytu. Jednocześnie wprowadzono rozwiązanie, zgodnie z którym brak złożenia wniosku o PESEL UKR w ciągu 30 dni od wjazdu będzie oznaczał wygaśnięcie ochrony czasowej, co ma być traktowane jako rezygnacja z ubiegania się o status.
Nowe przepisy
Nowe przepisy przewidują także ograniczenie niektórych świadczeń socjalnych. Opieka medyczna będzie dostępna jedynie dla osób pracujących, małoletnich, ofiar tortur i gwałtu oraz grup szczególnie wrażliwych przebywających w ośrodkach zbiorowych. Osoby niepracujące mają korzystać z opieki w takim samym zakresie jak inni cudzoziemcy bez pracy. Rząd planuje też zmniejszyć zakres pomocy w zakwaterowaniu i wyżywieniu, utrzymując ją jedynie dla grup wymagających szczególnego wsparcia.
Zmiany obejmują również zakończenie możliwości zakładania działalności gospodarczej na zasadach dostępnych dla obywateli polskich. Firmy już założone na podstawie specustawy będą mogły działać do końca okresu legalnego pobytu, pod warunkiem spełniania pozostałych wymogów.
Do ustawy o ochronie cudzoziemców mają trafić również zasady związane z dostępem do opieki medycznej oraz wymianą danych przez ZUS w sprawach osób objętych ochroną czasową. Projektowane przepisy mają wejść w życie 5 marca 2026 r.
Organizacje społeczne ostrzegają jednak przed skutkami zmian. Helsińska Fundacja Praw Człowieka zwraca uwagę, że część przepisów – zwłaszcza dotyczących automatycznego wygaszenia ochrony – może nie być zgodna z regulacjami unijnymi. Eksperci obawiają się również, że nowe zasady mogą prowadzić do sytuacji, w których najbardziej narażone osoby, w tym matki z dziećmi, mogą stracić dostęp do wsparcia.
Czytaj też:
Prezydent musi podjąć trudną decyzję. „Nie ma innego wyjścia. To byłaby plama na honorze”Czytaj też:
Nawrocki dołączy do Rady Pokoju? „Amerykanie chcą przyspieszać”